റൂമിയും അന്വേഷണവും
അബൂബക്കരിലൂടെ നീളുന്നു...
മുഹമ്മദിന്റെ ഉള്‍കാഴ്ചകള്‍
പ്രണയമാകുന്ന ഗാനമാകുന്നു...
ഗുരുവിലേക്കുള്ള നീണ്ട യാത്രയില്‍
ബുദ്ധനും ഈസയും കൂട്ടായ്...
ഉപനിഷത്തും തത്വജ്ഞാനവും
അര്‍ഥി തന്‍ പാന്താവായ് ...
റാബിയായും റൂമിയും സൂഫിസവും
പ്രണയത്തിന്റെ വഴികളായ്...
അര്കനെ പ്രണയിച്ച സൂര്യകാന്തി
നിന്‍ പ്രഭയില്‍ ഞാന്‍ എരിഞ്ഞടങ്ങീ ...

സി ഈ എസ് പി യിലെ വിധ്യാര്തികള്‍ പ്രൊഫസര്‍ പ്രഭാത് പട്നായിക്കുമായ് സംസാരിക്കുന്നു

Interview with professor Prabhat Patnaik

1. Do you think that the experience of the global economic crisis of 2008-9 raises fundamental questions vis-a-vis mainstream economic theory?

Yest it does. Current mainstream economic theory has never reckoned with the possibility of “involuntary unemployment: a la Keynes, while the chief hallmark of the crisis is the existence of extraordinarily high levels of “involuntary unemplyment”all over the advanced capitalist world. If the most palpable economic problem of our time is incapable of being cognized by current mainstream economic theory, then some thing is surely wrong with the subject. Indeed because of this infirmity of current mainstream economic theory, there is even an attempt in the US to argue that the present unemployment is not “involuntary unemployment”, i.e. Not caused by inadequated demand, but relfects a skill or regional mismatch. But for this to be true, there must be some trades, some regions that must show excess demand for labour or at least tightness in the labour market. This is not the case. It is necessary therefore to make the current mainstream theory, which is dominated by monetarism, into a sideshow, and to bring what has been sidelined till now to the mainstream.

2. Did Keynes mark a 'revolutionary' break in modern economic theory? Do you see the need and possibility of a similar 'revolution' today?

As my previous answer suggests, Keynes did mark a “revolutionary break” in economic theory. But of course any science has to be open-ended, where nobody has the last word, not even Keynes. But this does not mean that Keynes has become passe and we need a revolutionary break today of the sort that Keynes had introduced. I think we have to proceed along the route shown by Keynes, and, I would add Marx before that (since Marx in my view anticipated the Keynesian revolution but relegated this aspect of his work t a secondary position). In other words mainstream economic theory had sidestepped Keynes. The need today is to revive Keynes and develop from there.

3. Does more emphasis on 'heterodoxy' solve the problem of economic theory? How can one distinguish 'science' from 'ideology' in economics?

I would distinguish ideology from apologetics. Ideology is the basis of pre-scientific cognition and the post-scientific formulation of an agenda for social change. A science-ideology totality in other words constitutes the thought of any social thinker. What is important however is that different social thinkers, having different such totalities, nonetheless agree on certain scientific propositions, and the reason for this lies of course in the scientific validity of these propositions. Joan Robinson has an extremely interesting essay called “Marx , Marshall and Keynes” in which she argues that each of these authors has a scientific core to his contributions, but with an admixture of ideology. The hallmark of a scientific contribution is that people belonging to different ideologies can nonetheless come to the same scientific truths. The example of Keynes and Kalecki is striking. Kalecki was a Marxist and an engineer by training who, on the basis of his perception of reality, came to the same theoretical positions as Keynes, who started from an entirely different ideological tradition. There can of course be genuine differences about the perception of reality, and hence contending propositions, each claiming scientific validity, but this is the way that science develops. The problem arises when the element of honesty disappears from the perception of reality, i.e. Theory becomes apologetics. Apologetics has to be avoided at all costs. Related to its is the issue of closednesss. The science ideology totality I have mentioned above must be informed by an open-endedness, i.e. Each such totality must have the capacity to look at itself afresh, to reconstitute itself anew in the light of scientific advances, which can come from science-ideological totalities of other traditions.

4. Should we continue to study the theories of Smith, Ricardo, Marx and Sraffa? What is living and hat is dead in “Classical Political Economy”?

Samuelson once sought to show economics as having a linear development, so that Smith, Ricardo, and Marx were the mere precursors (misguided in many respects but with insights nonetheless) of “modern economics”. This obviously is wrong, and Sraffa's work is precisely what makes this point. We have two entirely different alternative approaches to economics, not a transition from one to the other. For instance we have two very different notions of the price-system. In classical economics the price system, which gets determined only when the wage rate is given, plays the role of allocating the surplus among capitalists; in neoclassical economics there is no notion of a surplus at all and the price system allocates scarce resources among alternative uses” in accordance with preferences expressed through market demand. Since the classical and neoclassical approaches are two alternative approaches, and one is not the mere rudimentary form of the other, we must study both in order to understand the subject properly. My problem both with classical economics and with neoclassical economics is that they treat capitalism as a closed, self contained system, while in reality it is impossible to understand capitalism without locating it within the context of colonialism and imperialism. Marx shows an acute awareness of this in his writings on colonialism, but in Capital he takes over a Ricardian universe. The reason for this lies in my view in his belief at the time he was writing capital in the imminence of a European revolution.

5. You have emphasized in you books on accumulation and stability under capitalism and the value of money, the importance of a theory of imperialism. What is that theory in essence?

Any money-using economy, where money is a store of value and hence a form in which wealth is held, can function only on the basis of a relative stability in the exchange ratio between money and commodities in general. This typically requires that the values of some commodities be fixed in terms of money in any period and be slowly changing across periods. Marx took the value of commodities in general to be fixed in terms of money in any period (this was the essence of the Labour Theory of value); Keynes too the value of labour power i.e. Wages, to be fixed in money and slowly changing across periods. Capitalism must therefore be in a core sense a fix-price system (it is instructive that all theories that see capitalism as entirely flex-price have had difficulty developing a consistent theory of money). But then two questions immediately arise: first, if price is a weapon in the social struggle over distribution, then how can we have fix price, since the slightest change in the relative bargaining strengths should then give rise either to wage-price spirals or to changes in unemployment to maintain price stability (as NAIRU theories would suggest)? And secondly, if the system at its core is fixprice, then how does it mange to maintain a reasonable level of activity? The answer to both these questions lies in the fact that capitalism has always functioned, surrounded by and ensconce within pr-capitalist structures which it modifies and adapts to it own needs. The supplanting of producers within these structures and the snatching of their markets provides it with the exogenous stimulus for frowth and hence a high level of activity. And the consequent unemployment it generates within these economies ensures that the producers located there who sell primary commodieties to capitalism lack adequate bargaining strength and hence have compressible ex ante claims on the capitalist sector's product. This provides price stability to the capitalist sector and explains how it can remain fix price. We therefore have to see capitalism not as a closed, self contained system but as part of a totality. This is what the theory of imperialism emphasizes. I would say that some of the more recent travails of capitalism arise from the fact that this role which the pre capitalist environment had traditionally played in the functioning of capitalism, has become less feasible today.

6. How do you see the future of this theory?

What globalization has ensured is that instead of the capitalist pre capitalist divide being predominantly between countries, it now runs within countries like ours. There is a segment of the economy that is apparently flourishing because of its integration with the capitalist world. And there is another segment of the country consisting of petty producers, craftsmen, fisherfolk, agricultural labourers, and the tribal population, that is also integrated into the world economy, but is being squeezed by globalized capital. This segment is the victim of a particularly intensified form of what Marx had called Primitive accumulation of capital. The kind of stabilizing role for capitalism that the precapitalist sector traditionally played can now only be played by certain commodity producers like the oil exporting countries (which explains the contemporary imperialist aggrandizemnt against the oil producing economies); but this new phase of primitive accumulation that we see today takes the form of snatching resources, including especially land, from those against whom it is directed. This also constitutes, however, a problem for capitalism for at least three reason: first, the assault on petty production (of which the peasant suicides in India are manifestation) deprives it of valuable political support (much the way that capitalsm in the 1930s, as Schumpeter had argued, had lost the support of the urban intelligentsia); second, the vastly growing inequalities in income distribution in the world entail a tendency towards under-consumption at the global level which portends a perpetualtion of the current crisis; and thirdly, since its capacity to stabilize itself economically by making use of the pre capitalist segment is greatly weakened, the current crisis is not only likely to persist but even get converted into a crisis of inflationary recession. We are in short on the threshold of major economic and political developments, and an enriching of the theory of imperialism will not only be needed for this but will also happen in response to this need.

7. What do you think has been the strength of the centre for economic studies and planning as a centre of learning?

I consider JNU as one of the finest achievements of post-independence India, and I see the CESP within it as a specially valuable institution. The strength of CESP in my view lies in the fact that right from the beginning it decided not to pursue only one theoretical tradition as most other institutions do, but to incorporate all major traditions within its curriculum: the classical (including Marxian), neo classical (including the Walrasian) and the Keynesian tradition. Likewise it decided to give equal emphasis to theoretical, historical as well as staistical modes of analysis, without arbitrarily prioritizing only one of these over the others. As a result, it introduced students to the richness and depth of the subject, instead of inculcating in them a facile superciliousness towards non-mainstream traditions and non-theoretical modes of analysis. This approach, together with the fact, as a senior JNU professor once put it, of having “teachers who want to teach and students who want to study” is what has made CESP such a special place.

8. How can the past and present generations of CESP student carry forward its legacy?

As i mentioned earlier, i believe that we are on the threshold of major political and economic contestations, which will be marked by intense theoretical discussions and major theoretical advances. I would like CESP to be in the forefront of such advances, not just at the national level but in the world as a whole. And I think CESP is uniquely qualified to play this role because, for reasons I just mentioned, it has not got ossified into a supercilious and closed minded acceptance of what has till now passed as mainstream economics. But, for the CESP to play this role, the CESP fraternity must work with enormous intensity, diligence and broad mindedness. It is impossible to become a good Marxist without knowing Walrasian economics thoroughly; it is impossible to be a good Walrasian, without knowing Keynesian economics thoroughly; it is impossible to be a good Keynesian without knowing Marxian economics thoroughly; and so on. So, we must continue with our broad and somewhat unique approach to economics. At the same time we must never become victims of the comprador attitude towards the subject hat says “real economics” happens and can happen only out there; our job is merely to learn what is happening out there and impart it to our students”. The commoditization of education puts strong pressures on institutions like the CESP to imbibe this comprador attitude. The pressure comes not only from the government that is uncomfortable with any critical thinking on contemporary globalization and its implications for the people; it may also come from students who have to be evaluated by the global market place. But this pressure has to be resisted if the CESP is to do its social duty of advancing knowledge.

ജെനറല്‍ ഇകുലിബ്രിയം സിദ്ധാന്തത്തിലെ മികച്ച ഇന്ത്യന്‍ സാമ്പത്തിക ശാസ്ട്രഞ്ഞനായ പ്രൊഫസര്‍ അന്ജന്‍ മുഖര്‍ജിയുമായുള്ള സംഭാഷണം

സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിലെ കീറാ മുട്ടിയായി പലപ്പോഴും നാം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജനറല്‍ ഇകുലിബ്രിയം എന്ന ശാഖയെ കുറിച്ച് പ്രൊഫസര്‍ അന്ജന്‍ മുഖര്‍ജിയോടു അദ്ധേഹത്തിന്റെ വിരമിക്കല്‍ ചടങ്ങിനു മുന്‍പ് ഞങ്ങള്‍ വിധ്യാര്തികള്‍ ചോദിച്ചപ്പോള്‍ സ്വത സിദ്ധമായ ശയ്ലിയില്‍ തന്നെ പ്രൊഫസര്‍ അന്ജന്‍ മുഖര്‍ജി മറുപടി പറഞ്ഞു തുടങ്ങി.
As a graduate student in the University of Rocheste, USA, you chose to take up General Equilibrium Theory as your field of research. What were the main reasons for choosing this field? What were the fundamental questions in this area at the time? How has the field of General Equilibrium Theory evolved since then?

അപ്പോള്‍ അദ്ധേഹത്തിന്റെ മറുപടി വളരെ രസകരവും സംഷിപ്തവുമായിരുന്നു.

When I was a graduate student, it was clearly understood that general equilibrium was the only sensible way of approaching any problem and so the question of doing anything else seemed clearly unattractive. And then of course the problem of choosing among supervisors clearly vanished: you worked with McKensie of he would have you. So it was not as if there was an area called general equilibrium analysis. You chose whatever area that interested you but you chose the method of attack to be general equilibrium theory. There were people working on various topics in optimal growth, international trade and on dynamic aspects of equilibrium and believe it or not, on informational aspects but all of us chose general equilibrium methods. So there were many questions that students at that time analysed and tried to solve but there was an attempt at generality: what could be said in general without making too many assumptions. Or if you will, what minimal set of assumptions ensured that a particular result was true. It should be clear that results follow only because some assumptions has been invoked. Over time the method of general equilibrium fell into disrepute: people wanted sharp results and results which looked interesting so they resorted to very specific formulations and questions and the methods of Arrow Debreu and McKenzie and standards set by them were forgotten. As I said there is no field of general equilibrium theory: there is only a method of analysis. There was brief flicker when CGE models became a tool for empirical research; but these models are far too removed from the generalities of theory, making specific choices of preferences and production relations. This is true of other more fashionable areas today. As an example, much (if not all ) of contract theory deals with people with separable utilities thus denying the existence of income effects: this was some thing which would have been unthinkable to assume when we were students.

അതുപോലെ മറ്റൊരു ചോദ്യം ഞങ്ങള്‍ J N U വിലെ C E S P കാര്‍ അധേഹതോട് ചോദിച്ചു

You joined CESP at an early age of your life in 1973. You served the Centre for almost four decades. You, along with some other faculty members have played a major role in turning CESP into one of the premiere centres for teaching and research in economics. Please share your thoughts on how the centre has evolved over time.

I joined the centre when I was 28 and I am leaving it at the ge of 65 so almost four decades is right. From nothing to something is always a great step and I suppose the best thing that kept us going was the belief and confidence, that we had, that we were doing a better job than any other department of our times regardless of what people said. There was also in the preliminary years a feeling that we belonged to a club and we d=had great mutual respect for one another and this coherence paid rich dividends. Over the years as the centre grew in size from 6 members to now 24 or 25, the coherence diminished and the interest and preoccupation of faculty members with other activities grew. May be this has been the way that most other departments have evolved over time and we have not done anything different.

പിന്നെ ഞങ്ങള്‍ അധേഹതോട് ഒരു പൂര്‍ണമായ ഇന്റര്‍വ്യൂ തന്നെ നടതുകയുണ്ടായ് ഇത് പ്രൊഫസര്‍ അന്ജന്‍ മുഖര്‍ജി സെന്റര്‍ ഫോര്‍ എകനോമിക് സ്ടടീസ് ആന്‍ഡ്‌ പ്ലനിങ്ങില്‍ നിന്നും വിരമിക്കുന്നതിനു മുന്‍പാണ്.

Some of the results which emerged in the area of general equilibrium theory in 1970s, fo instance the Sonnenschein-Mantel-Debreu set of results, appear to have attracted a lot of attention. How would you place these results in the literature? Some contemporary macroeconomists have argued that these results pose a methodological problem with the practice of deriving macroeconomic conclusions from microeconomic foundations. Do you agree with this view?

These results have been much misunderstood I feel: particularly the arguments that macroeconomic conclusions cannot be drawn from microeconomic foundations. In fact in this, there is no other way of proceeding. What the Debreu-Sonneschein-Mantel results show is that optimization does not restrain economic behavior in any meaningful way or that Samuelson's conjecture that one of the sources of meaningful results is maximizing behaviour is generally not true. However my own current research shows that the message of these results may be seen in a different way. Maybe what they are saying is that distribution of resources matter and this aspect has not been taken note of.

Two important areas of research in the field of Economic Theory gained popularity in the 1970s: information economics and the study of imperfect competition. The both are seen to have posed a few serious challenges to the general eqilibrium theory. Do you agree with this view? How were these issues dealth with in the context of general equilibrium theory? Do you find them satisfactory?

Not really; these areas did not pose any particular challenges: if these areas posed challenges it was to the notion of competitive markets and clearly competitive markets did not handle any of these notons well ruling ourt imperfect competition by definitions and informational asymmetries by default. But general equilibrium theory was not affected; its claims were not affected; the general equilibrium models taking into account informational issues or imperfect competition became difficult things but it was not as if the method of analysis crumbled. Economists gave up these methods because they could not find clear cut solutions and hence took to using short cuts coming up with solutions which were not real solutions to any real problems. Specific results began to be used as general and that brought about the many instances of policy failures that we have seen in our times.

In recent times you have worked in the area of economic dynamics, especially in applications of non-linear and complex dynamics in the field of economics. How important, do you feel, are these tools for an economic theorist?

These tools are basic for any theorist; in fact the standard assumption of linearity that is often made is invalid and conswquently non-linear methods are a must. In dynamics this creates fundamental problems and in fact since dynamics is basic to much of macroeconomics, the process of successful policy formutlation in any area depends on such methods. So not only are these methods of analysis important to theorists but it is crucial for any policy makers as well. This is what makes formulating policies difficult.

Your work on the Kolmogorov-Lotka-Volterra class of models have produced some of the most general and robust results in this area. How far, in your opinion, do these results address some of the concerns regarding well-known economic applications of this class of മോടെല്സ്?

I came to these models via a different rout: the Scarf example in general equilibrium theory. The ability to produce very well behaved dynamics in that model surprised me. In fact in 1998-99, I was invited by Kazuo Nishimura to address his group working on non-linear methods and I was the only speaker in five sessions spread over two days in Kyoto. I wanted a good example to exhibit the phenomenon known as Hopf Bifurcation. I realized that the Scarf example provided me with this example. Nishimura himself (together with Benhabib) had used this phenomenon to locate a cycle and this was the first time that someone had employed this method in economics. Discussing matters it quickly became pparent that what I had observed with Scarf was more widespread and the analysis of Predator-prey models followed. I presented this analysis in the centre and I remember that the OHP wire caught fire suddenly: it was thus memorable. It is not as if mathematicians were not unaware but economists appeared completely so. In spite of Samuelson's famous claim that Lotka-Volterra models were crucial to an understanding of much of economics. We tried to address some of the queries: found out what aspects of the formulations were responsible for the cycle and how robust these conclusions were and at the same time we also found out how to handle the question of bounded variables (along with Soumya). My general results indicate that there may not be too many other things left to find! May be there are! But applications are still possible in a very wide area of economics.

You have often emphasized the importance of economic theory in understanding economic problems. Can you elaborate on this?

I do not think I have any thing else to add on this: see for example my piece on this subject which appeared in the VKRV Rao Volume (Justifying Beliefs: The Role of Economic Theory, in Footprints of Development and Change, Essays in Memory of Professor VKRV Rao, ed. by N. Jayaram and RS Deshpande, Academic Foundation, New Delhi, p. 37-52, 2008); it was first presented at the DSA conference held at the CESP some years ago. Basically in a nut-shell, good economic theory provides the set of assumptions under which a set of conclusions hold. This is the reason why one must pay attention to the tenets of economic theory.

What are the biggest challenges to economic theory today? In which area of economic theory would you like contemporary research to proceed in near future? What would be your advice to contemporary young researchers in this ഫീല്‍ഡ്?

This is a difficult question to answer. The biggest challenge facing economic theory in India is the complete ignorance of most policy makers of the tenets of economic theory. What is worse is that universityes have stopped teaching basic courses in the area and if you look around in Indian Universities, researchers are not engaged in any branch of economic theory. So basically a renewal of interest in economic theory has to take place. There is nothing in economics which has been fully researched and we can say that we know all about it. Better answers are required. All areas of economic theory are open; that they may not be fashionable for research is another matter; so choose questions well and analyse them as well as you can and please pay attention to details.

We are looking forward to your upcoming book on Mathematical Methods and Economics Theory. Can you elaborate a bit on this book? What other academic projects are you currently engaged in? What other work are you planning to do in near future?

First of all, the book is a joint peice of work; written with Subrata Guha and began when we were both members of the RBI Unit at the Centre. As a former student put it, this book contains all that I have taught generations of students. The way mathematics is taught is often a problem and the kind of issues that are handled in introduction to matheco type books often show that one may dispense with them. But if one considers the three types of problems that I raise in the VKRV Rao volume, one realizes the centrality of these methods.

As to other thing: i have three projects in mind at the moment: one is to investigate whether much of competitive theory on which all policies are based is value-free as it is made out to be. The answer is no. I would like to spell this out in a small monograph. A second project which I have looked at now and then, is to try and provide a contemporary approach to the economics of the Arthashastra. And a third is to look at what is happening with one of the most depressed areas in India: the state of Bihar. The last would be a completely new area of research and I am not sure how far I would be able to go but then these are the plans that I have. In between I may have to do other things to earn a living but if all other things were taken care of this is what I would like to do.

What do you think has been the achievement of the centre in the general area of economic theory?

It has been generally felt that CESP was weak in theory; our strength apparently lay elsewhere; this perception, from the very beginning has grown by leaps and bounds. And to my great regret, I find, that unlike previously, members of the CESP fratenity have started to believe in this canard. I find this upsetting mainly because if one looks at achievements of the centre in this area, not only is it difficult to argue that CESP has been 'weak' in theory but a case can be made out that in economic theory this is one of the strongest deartments on the basis of achievements alone. A belief, that we are 'weak' in theory based on some feelings but being ignorant of facts is simply silly. I hope it is only that. But now let me state some relevant facts:

1. three voluem, published in 2000 (titled Equilibrium, volumes 1-3, edited by D Walker, Edward Elger, 2000) provided a collection of papers on the notion of Equilibrium. In these three volumes thre were two papers from a single department; not only that, in the preface, the Editory while discussing further readings mentions another paper which was part of the doctorla dissertation in the same department. The department was CESP; I doubt whether there was any other department so well represented and Mr Walked was not a friend of the centre and I doubt very much if any one from the centre has ever met him.

2. There have been several books on Economic Theory written by faculty members and published by reputed publishers both at home and abroad.

3. There are now at least five or six former students of the centre who have done a Ph. D from the centre, whose dissertations may be broadly classified as being in Economic Theory and who have been appointed to positions in central Universities and in leading economics departments. This count is an understimate and is rising.

Yet there is studied silence whenever Economic Theory is mentioned; and whenever anything about DSA or CAS is mentioned, there is never a mention of Economic Theory as a possible Thrust Area. In fact, if memory serves me right, the first DSA committee of the centre kept several of us out! I find this most strange on the part of the fraternity. We do not yet know what our strength is. Or is the fraternity ashamed to acknowledge or even admit that there have been people who have achieved these things? I would like to think that this is ignorance rather than any predetermined effort to stamp out theory by sometimes completely ignoring what has been happening and at other times, by inflicting scurrilous comments. What our fraternity should realize is that because of the activities mentioned above in a. - c., CESP academic programmes maintains whatever credibility that it still has.

ഇത്തരത്തിലുള്ള സംവടിക്കള്‍ പലപ്പോഴും ഞങ്ങള്‍ കുട്ടികള്‍ക്ക് വിഷയത്തോടുള്ള ഇടുങ്ങിയ കാഴച്ചപാടുകള്‍ക്ക് നേരെ തുറന്ന ഒരുപുസ്തകമായി വര്‍ത്തിച്ചു.

പ്രൊഫസര്‍ മുഖര്‍ജി എന്നും സി ഈ എസ് പിയുടെ മികച്ച അധ്യാപകനായിരുന്നു. എന്നാല്‍ പലപ്പോഴും നോണ്‍ മതമാടിക്സ് ബാക്ഗ്രൌണ്ട് ഉള്ള കുട്ടികള്‍ക്ക് തികച്ചും അപരിച്ചതമായിരുന്നു. പലപ്പോഴും കണക്കിലെ വിരുതന്‍ മാര്‍ക്ക് അദ്ധേഹത്തിന്റെ ക്ലാസുകള്‍ മനസ്സിലാകുമായിരുന്നില്ല!

മാറുന്ന മൈക്രോ ഫിനാന്‍സ് മൂല്യങ്ങള്‍

കൂട്ടുത്തരവാദിത്വത്തിന്റേയും സംരംഭകത്വ പ്രോത്സാഹനത്തിന്റേയും മറവില്‍, ഉയര്‍ന്ന പലിശ ഈടാക്കി ദരിദ്ര ഇന്ത്യയെ ഞെക്കിപിഴിഞ്ഞ് കൂടുതല്‍ ലാഭമുണ്ടാക്കുക എന്ന ലളിതമുതലാളിത്ത യുക്തിയാണ് നവമൈക്രോഫിനാന്‍സ് സ്ഥാപനങ്ങളേ നയിക്കുന്നതെന്ന് സിദ്ദിഖ് റാബിയത്ത്

അടുത്ത കാലത്തായി തലസ്ഥാനത്തെ പിങ്ക് പത്രങ്ങളുടെ ഇഷ്ട ചര്‍ച്ചാ വിഷയമായിരുന്നു മൈക്രോഫിനാന്‍സ്. എസ്കെഎസ് മൈക്രോഫിനാന്‍സ് എന്ന കമ്പനിയുടെ ഐപിഒ (initial public offering) വന്‍വിജയമായതിനു ശേഷമാണ് ഇന്ത്യയിലെ മൈക്രോഫിനാന്‍സിംഗ് രംഗത്ത് എന്തു നടക്കുന്നുവെന്ന കാര്യമായ അന്വേഷണം തന്നെ നടക്കുന്നത്. ഗ്രാമ പ്രദേശങ്ങളില്‍ സംരംഭകത്വം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മാര്‍ജനത്തില്‍ സഹായിക്കുക എന്ന പേരില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന പല മൈക്രോഫിനാന്‍സിംഗ് സ്ഥാപനങ്ങളും വട്ടിപ്പലിശക്കാരേക്കാള്‍ കഴുത്തറപ്പനാണെന്ന വാര്‍ത്തകളും ഈയടുത്തു വരികയുണ്ടായി. മൈക്രോഫിനാന്‍സ് എങ്ങിനെ അതിന്റെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യത്തില്‍ നിന്നും മാറി സ്വതന്ത്ര വിപണി സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ കുരുക്കില്‍ പെട്ട് പൂര്‍ണമായും ലാഭവ്യവസ്ഥയുടെ അപ്പസ്തോലരായി മാറുന്നു എന്നതിനെ കുറിച്ചാണ് ഈ കുറിപ്പ്.

ചരിത്രത്തില്‍ മൈക്രോഫിനാന്‍സ്
നിലവിലുള്ള വായ്പാ സമ്പ്രദായങ്ങള്‍ സാധാരണക്കാരെയും മൂലധനം ഇല്ലാത്തവരെയും സഹായിക്കാതിരിക്കുകയും, സാമ്പത്തിക വ്യവസായത്തില്‍ നിന്ന് അവരെ പുറത്താക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അവസരത്തിലാണ് മൈക്രോഫിനാന്‍സ് എന്ന സങ്കല്പം കടന്നു വരുന്നത്. 1974ലെ ക്ഷാമത്തിന് ശേഷമാണ് സൂക്ഷ്മവായ്പാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആവശ്യവും, അതുമൂലമുണ്ടാകുന്ന സാമൂഹിക പുരോഗതിയും മനസിലാക്കി ബംഗ്ലാദേശിലെ മുഹമ്മദ്‌ യൂനുസ് ഗ്രാമീണ്‍ ബാങ്ക് എന്ന ആശയം അക്തര്‍ ഹമീദ് ഖാനോടൊപ്പം ചേര്‍ന്ന് മുന്നോട്ടു വച്ചത്. ഈ വായ്പാ പദ്ധതി പിന്നീട് ഒരു സാര്‍വദേശീയ മാതൃകയായി മാറുകയും, അതുവഴി സാമ്പ്രദായിക വായ്പാ സമ്പ്രദായങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതാന്‍ സഹായിക്കുകയം ചെയ്തു.

ബാങ്കിംഗ് സമ്പ്രദായത്തില്‍ ലോണ്‍ കിട്ടണമെങ്കിലോ നിക്ഷേപം നടത്തണമെങ്കിലോ വേണ്ടുന്ന സാങ്കേതിക പ്രശ്നങ്ങള്‍ ചില്ലറയൊന്നുമല്ല. ഈ സാഹചര്യത്തില്‍ സ്വന്തമായ് ഭൂമിയോ, സ്ഥിര വരുമാനമോ ഇല്ലാത്തവര്‍ക്കും, മൂലധനം ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ കഷ്ടപ്പെടുന്നവര്‍ക്കും നിലവിലുള്ള (കൊമേഴ്സ്യല്‍ ബാങ്കിംഗ് ആന്‍ഡ്‌ നോണ്‍-ബാങ്കിംഗ് ഫൈനാന്ഷ്യല്‍ സ്ഥാപനങ്ങള്‍) വായ്പാരീതികള്‍ സ്വപ്നം കാണാന്‍ മാത്രം പറ്റുന്നവയായിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് തൊഴില്‍ ചെയ്യാന്‍ കഴിവുള്ളവര്‍ക്ക് വായ്പ എന്ന സംരംഭം മുന്നോട്ടു വയ്ക്കപെടുന്നത്. കൂട്ടുത്തരവാദിത്വത്തിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചുള്ള ഇത്തരം സംരംഭങ്ങള്‍ ‘വായ്പ’യെ സാധാരണക്കാരന്റെ നടുവൊടിക്കുന്ന സാമ്പത്തികോപകരണം എന്ന സാമ്പ്രദായിക സങ്കല്പത്തില്‍ നിന്നും വിമോചിപ്പിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയാണ് തുടങ്ങിയതെന്നു പറഞ്ഞാല്‍ അതിശയോക്തിയാവില്ല.

ദാരിദ്ര്യവും, തൊഴിലില്ലായ്മയും ഒരു ഭാഗത്ത് രൂക്ഷമാകുകയും, മറുഭാഗത്ത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ കൂറ് വരേണ്യവര്‍ഗത്തിനോട് മാത്രമായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യങ്ങളില്‍ ഇത്തരത്തിലുള്ള സാമൂഹികവും മാനുഷികവുമായ വായ്പാ സാധ്യതകള്‍ അനിവാര്യവും സ്വീകാര്യവും ആയിരുന്നു. എന്നാല്‍ 1980കളിലും തൊണ്ണൂറുകളിലും ഇത് ബംഗ്ലാദേശില്‍ തഴച്ചു വളര്‍ന്നപ്പോള്‍ ലോകം പിന്നീട് ഇതിനെ വളരെ ആകര്‍ഷകവും ഫലപ്രദവുമായ ഒരു വായ്പാ രീതിയായി കാണാന്‍ തുടങ്ങി. കാരണം, മൈക്രോഫിനാന്‍സില്‍ നിന്നും ഊറ്റിയെടുക്കാവുന്ന ലാഭം സാധാരണ കൊമേഴ്സ്യല്‍ ബന്കിങ്ങിനെക്കാള്‍ എത്രയോ വലുതാണ്‌ എന്നത് തന്നെ. അങ്ങനെ മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റ്‌ ഒരു ആഗോള വായ്പാ വിതരണ സംരംഭമായി (പ്രത്യേകിച്ചും വികസിത രാജ്യങ്ങളില്‍) സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാല്‍ 2006ലെ സമാധാനത്തിനുള്ള നോബല്‍ സമ്മാനം ഈ സംരംഭത്തിന് ലഭിച്ചതോടെ ഇതൊരു സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയില്‍ നിന്നും അക്കാദമിക് ചര്‍ച്ചകളില്‍ പ്രഥമ സ്ഥാനം നേടി. ഇത് തെളിയിക്കുന്ന ചില കണക്കുകള്‍ നമുക്ക് കാണാം.
മൈക്രോഫിനാന്‍സ് ഇന്‍ഫോര്‍മേഷന്‍ പ്ലാറ്റ്ഫോം ആയ mixmarketന്റെ വിവരം പരിശോധിക്കുകയാണെങ്കില്‍ ദക്ഷിണേഷ്യയില്‍ യില്‍ മാത്രം ഇതുവരെ നല്‍കപ്പെട്ട മൊത്തം ലോണ്‍ പോര്‍ട്ഫോളിയോ (2009ഇല്‍) USD7.5 ബില്യന്‍ ഡോളര്‍ (ഏകദേശം 33,500 കോടി രൂപ) ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതില്‍ ഇന്ത്യയുടെ വിഹിതം ഏകദേശം USD4.6 ബില്യണാണെങ്കില്‍ ബംഗ്ലാദേശിന്റേത് USD2.3 ബില്യന്‍ ഡോളര്‍ വരും. ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ മൊത്തം 4.94 കോടി ആക്റ്റീവ് ബോറോവേഴ്സില്‍ ഇന്ത്യയുടെ വിഹിതം 54 ശതമാനമാണ് (2.66 കോടി). എന്നാല്‍ ഇത് ഇന്ത്യയുടെ മൊത്തം ജനസംഖ്യയുടെ 2.31 ശതമാനമേ ആകുന്നുള്ളൂ. ബംഗ്ലാദേശിലെ കണക്കെടുത്താല്‍ ഇത് 41 ശതമാനവും മൊത്തം ജനസംഖ്യയുടെ 12.9 ശതമാനവും ആണെന്നു കാണാം. കടം നല്‍കുന്നത് താഴെ തട്ടിലുള്ളവര്‍ക്കാണ് എന്ന് വിലയിരുത്തുമ്പോള്‍ ബംഗ്ലാദേശില്‍ സൂക്ഷ്മവായ്പ വ്യപകമായി എത്തിച്ചേരുന്നു എന്നും അനുമാനിക്കാം. എന്നാല്‍ പാകിസ്ഥാന്‍, നേപാള്‍, ശ്രീലങ്ക തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളില്‍ ഇത് തുലോം തുച്ഛമാണു താനും. മിക്സ്മാര്‍ക്കറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്ന കണക്കുകള്‍ ചുവടെ പട്ടികയില്‍:

കണക്കുകളനുസരിച്ച് 2009 അവസാനത്തോടെ വായ്പ എടുത്തയാളുടെ ശരാശരി മിച്ചം (വാര്‍ഷികം) ഏഷ്യയില്‍ USD145.4 (6,250 രൂപ) ആണ്. ഇന്ത്യയില്‍ ഇത് 6,200 രൂപയും ബംഗ്ലാദേശില്‍ 5,080 രൂപയുമാണ്. ഇനി നിക്ഷേപത്തിന്റെ കണക്കു പരിശോധിച്ചാല്‍ ഏഷ്യയിലെ മൊത്തം USD2.5 ബില്യന്റെ 72 ശതമാനവും (USD1.8 ബില്യണ്‍) ബംഗ്ലാദേശില്‍ നിന്നാണെന്നു കാണാം. ഇന്ത്യയുടേത് വെറും 8.16 ശതമാനം മാത്രമാണ്. അതുപോലെ ഏഷ്യയിലെ മൊത്തം 3.28 കോടി നിക്ഷേപകരില്‍ ഇന്ത്യക്കാര്‍ വെറും 6.09 ശതമാനമാണെങ്കില്‍ (20 ലക്ഷം), അതിന്റെ 83.53 ശതമാനവും (2.74 കോടി) ബംഗ്ലാദേശികളാണ്. ഈ രണ്ടു കണക്കുകളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയില്‍ മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റ്‌ സ്വീകരിക്കുന്നവര്‍ തികച്ചും ദരിദ്രര്‍ ആണെന്നുള്ളതാണ്. ഇത് ലാഭേച്ഛയോടെ ഈ മേഖലയില്‍ കടന്നു വരുന്ന ബാങ്കിംഗ് ഭീമന്മാരെ ചൊല്ലി ആശങ്കപെടുന്നതില്‍ ഒട്ടും അസ്വാഭാവികത കലര്‍ത്തുന്നില്ല. ഇതിലേക്ക് നമുക്ക് അല്പം കഴിഞ്ഞു കടക്കാം. കണക്കുകള്‍ നിരത്തിയത് മൈക്രോഫിനന്സിന്റെ സ്വാധീനവും അതിന്റെ വളര്‍ച്ചയും സൂചിപ്പിക്കാനും ഇപ്പോഴുണ്ടായികൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഉയര്‍ന്ന പലിശയോടനുബന്ധിച്ചു ലാഭരഹിത സങ്കല്പത്തില്‍ നിന്നും ലാഭാടിസ്ഥിത വ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള കൂടുമാറ്റം എത്രത്തോളം ഇന്ത്യയിലെ ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മാര്‍ജനത്തിന് ഹേതുവാകും എന്നതും ചര്‍ച്ച ചെയ്യാനാണ്.

ഇന്ത്യന്‍ മാതൃക

എന്താണ് ഈ വായ്പാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകള്‍? എങ്ങനെയാണ് ഇത് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത്? ഇതിനെ താങ്ങി നിര്‍ത്തുന്ന സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ തത്വം എന്താണ്? സൂക്ഷ്മ വായ്പയിലെ ഉയര്‍ന്ന പലിശ നിരക്കിനെ ചൊല്ലിയുള്ള ആശങ്കകളും, വന്‍കിട വായ്പാ ബാങ്കുകളായ സിറ്റി ഗ്രൂപ്പ്‌ തുടങ്ങിയ ഫോര്‍-പ്രോഫിറ്റ് ബാങ്കുകള്‍ വരുമ്പോള്‍ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രശ്നങ്ങളും, മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റിന്റെ ഭാവിയും നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം.

ആദ്യമായ് എന്താണീ വായ്പാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ പ്രതേകതകള്‍ എന്ന് കാണാം: നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, സാധാരണകാര്‍ക്കും, വിഭവ സമാഹരണത്തിന് ശേഷിയില്ലാത്തവര്‍ക്കും മൂലധനം സ്വരൂപിക്കുന്നതിനായി ചെറുകിട ലോണുകള്‍ വിശ്വാസത്തിന്റെയും കൂട്ടായ്മയുടെയും ബന്ധത്തില്‍ നല്‍കുന്ന വായ്പാ സമ്പ്രദായമാണ് മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റിംഗ്. പൊതുവായി ഫിക്സഡ് മൂലധനമോ മറ്റു സ്ഥാവര ജംഗമങ്ങളോ മൈക്രോക്രെഡിറ്റിനു ആവശ്യമില്ല എന്നതു തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത. ഉദാഹരണമായി, ബംഗ്ലാദേശും ക്യൂബയും പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിലെ മൈക്രോക്രെഡിറ്റും, കേരളത്തിലെ കുടുംബശ്രീ പോലുള്ള സംരംഭങ്ങളും ഈ കൂട്ടുതരവാദിത്വത്തിന്റെ വിജയമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. സാധാരണ വിപണി വ്യവസ്ഥയുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളോ ബാന്ധവങ്ങളോ ഇത്തരം പ്രസ്ഥാനങ്ങള്‍ ഉള്കൊള്ളുന്നില്ല എന്നുള്ളതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. കേരളത്തിന്റെ വിജയം ഒരു സര്‍ക്കാരധിഷ്ഠിത ഇടപെടലാണെന്നുള്ളത് നമുക്കറിയാവുന്നതാണല്ലോ. രണ്ടാമതായി, സാമ്പ്രദായിക വായ്പയുടെ സങ്കീര്‍ണതകളൊന്നും ഇതിനുണ്ടാവേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്. പ്രധാനമായും ഇത് ഒരു കൂട്ടായ്മയുടെ വിജയമായാണ് ബംഗ്ലാദേശിലും മറ്റും പ്രവര്‍ത്തനം തുടങ്ങിയതും അത് വിജയിച്ചതും. കൂട്ടായ വായ്പ നല്‍കലിന്റെ (collective lending) വിജയമായിട്ടാണ് ഇതിന്റെ പ്രസക്തി ഉയര്‍ത്തി കാട്ടപ്പെടുന്നത്. എന്നാല്‍, സൂക്ഷ്മവായ്പയുടെ പ്രധാന പോരായ്മയായ് ചൂണ്ടികാണിക്കപ്പെടുന്നത് നേരത്തെ പറഞ്ഞ ഉയര്‍ന്ന പലിശനിരക്ക് തന്നെയാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ വിവാദങ്ങളില്‍ ഏറെയും ഇതിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ളതിനാല്‍ ഈ വിഷയം ഗൗരവമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

എങ്ങനെ, ഏതൊക്കെ തരത്തിലാണ് സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക തത്വങ്ങള്‍ മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നതെന്നും, പലിശ നിരക്ക്, ലാഭരഹിത, ലാഭേച്ഛിത വാദങ്ങളില്‍ ഇടം പിടിക്കുന്നതെന്നും, അതുവഴി മൈക്രോഫിനാന്‍സിന്റെ പ്രാധാന്യം മാറുന്നുണ്ടോ എന്നും നോക്കാം. മൂലധനത്തിന്റെ അഭാവത്തില്‍ കൊടുക്കുന്ന വായ്പയായതിനാല്‍ എന്തെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള പിന്‍ബലം ഈ ലോണ്‍ വ്യവസ്ഥക്കാവശ്യമായിരുന്നു. ഇതിനു മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റ് സ്വീകരിച്ചത് ധാര്മികതയിലധിഷ്ഠിതമായ ഉത്തരവാദിത്വ മൂല്യങ്ങളാണ്, അല്ലാതെ വിപണി വ്യവസ്ഥയുടെ മൂലധനാധിഷ്ഠിത ലോണ്‍ സമ്പ്രദായമല്ല. ഇതിന്റെ ഗുണങ്ങള്‍ രണ്ടു തരത്തില്‍ നമുക്ക് വിവരിക്കാം. ഒന്ന്, അധ്വാനിക്കാന്‍ തയ്യാറായ ആര്‍ക്കും മൂലധനം ലഭ്യമാക്കാലും, അതുവഴി സംഘടിത സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക ശാക്തീകരണവുമാണ് ഇത് ലക്‌ഷ്യം വയ്ക്കുന്നത്. രണ്ടാമതായി ഇത് നല്‍കുന്ന അല്ലെങ്കില്‍ ലക്ഷ്യമിട്ട വായ്പാ പദ്ധതി തൊഴിലധിഷ്ഠിതവും, പുതിയ തൊഴിലുകള്‍ മെച്ചപെടുതുന്നതിനുതകുന്ന (ചെറുകിട, അസംഘടിത) രീതിയുമാണ്. എന്നാല്‍, ഇന്ത്യയിലെ മൈക്രോഫിനാന്‍സ് വ്യവസായം ഈ ലക്ഷ്യങ്ങളില്‍ നിന്നൊക്കെ ഏറെ അകലെയാണെന്ന് ഇവിടുത്തെ നിക്ഷേപ നിരക്കു നോക്കിയാല്‍ മനസിലാകും. ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് വിഭവ സമാഹരണത്തിന് വായ്പ വിജയകരമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടില്ല എന്നും, സംഘടിത സംരംഭകത്വം എന്ന പ്രധാന ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റാനായില്ല എന്നുമാണ്. ഇതിനോരപവാദമാണ്, അല്ലെങ്കില്‍ കൂട്ടുത്തരവാദിത്വത്തിന്റെ വിജയമാണ്, കേരളത്തിലെ കുടുംബശ്രീയുടെ പ്രവര്‍ത്തനം. ഇവിടെ യാണ് ഗ്രൂപ്പ്‌ ലെന്‍ഡിങ്ങിന്റെ പ്രാധാന്യവും അത് മുന്നോട്ടു വയ്ക്കുന്ന തത്വങ്ങളും പ്രസക്തമാകുന്നത്.

മൈക്രോക്രെഡിറ്റിന്റെ ലാഭക്കണ്ണുകള്‍

ഈ സമ്പ്രദായത്തിനു കടകവിരുദ്ധമായാണ് മൈക്രോ ഫിനാന്‍സിംഗ് ഏജന്റുമാര്‍ ഇന്ത്യന്‍ വിപണിയിലേക്ക് കടന്നു വരുന്നത്. ആദ്യം ഗ്രൂപ്പ്‌ ലെന്‍ഡിംഗ് മാതൃക ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും പലപ്പോഴും ഇക്കൂട്ടര്‍ സ്വീകരിച്ചത് വിപണിവ്യവസ്ഥയുടെ കാതലായ വ്യക്തി കേന്ദ്രീകൃത വായ്പാ സമ്പ്രദായം തന്നെയാണ്. രണ്ടാമതായി, ഗ്രമീണ്‍ ബാങ്ക് മാതൃകയിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങള്‍ ഉയര്‍ന്ന പലിശ നിരക്ക് ഈടാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും അവരുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ തൊഴില്‍ സൃഷ്ടിക്കലും, കൂട്ടുത്തരവാദിത്വം കെട്ടിപ്പെടുത്തുകൊണ്ട് ദാരിദ്യം നിര്‍മാജനം നടത്തലുമാണ്. പലിശ വഴി കിട്ടുന്ന തുക നിലവിലുള്ള കൂട്ടായ്മകളിലോ, പുതിയ ഒരു കൂട്ടായ്മ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനോ വേണ്ടിയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അങ്ങിനെ വരുമാനം പുനര്‍നിക്ഷേപം നടത്തി സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയെ പ്രവര്‍ത്തന ക്ഷമമാക്കുന്ന ഇന്ധനമായാണ് ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടത്. ഇതിലെ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്ര മൂല്യം പഠിപ്പിക്കുന്നത് സാമൂഹിക സമഗ്ര വികസനത്തിനായി വ്യക്തികള്‍ വിട്ടുവീഴ്ചകള്‍ നടത്തുന്നു എന്നതാണ് (Optimising social welfare would be possible if and only if individual sub-optimality persists and individual optimisation always results a social sub-optimal condition).

പലിശനിരക്ക് നല്‍കുന്ന ഉയര്‍ന്ന ലാഭം മുന്‍നിര്‍ത്തി, വ്യക്തി കേന്ദ്രീകൃത വായ്പയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ലാഭരഹിത വ്യവസ്ഥയില്‍ നിന്നും ലാഭേച്ഛിത വ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള മൈക്രോഫിനാന്‍സിന്റെ കൂടുമാറ്റം ആ മുന്നേറ്റം തന്നെ മുന്നോട്ടു വച്ച ആശയത്തിന്റെ വിപണിവത്കരണമായാണ് കാണേണ്ടത്. അതു കൊണ്ടു തന്നെ, ഇതില്‍ മറ്റു വിപണി വായ്പാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ (banking and non-banking financial) ദോഷങ്ങള്‍ സ്വാഭാവികമായും ഇതിലേക്കു കടന്നു വരും. അതായത്, ഉയര്‍ന്ന പലിശ നിരക്ക് ലാഭേച്ഛിത മിക്രോഫിനാന്‍സിന്റെ ഊര്ജമായി മാറുമെന്നു സാരം. ഇവിടെ, ഉത്പാദിക്കപ്പെടുന്ന അമിത ലാഭം മൈക്രോഫിനാന്‍സില്‍ തന്നെ പുനര്‍നിക്ഷേപം ചെയ്യപ്പെടണമെന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമ്പോള്‍ ഉത്പാദനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ട്രൈന്‍ ഓഫ് രിസോര്സാനു ഇവിടെ സംജാതമാകുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, സിറ്റി ഗ്രൂപ്പ്‌ പോലുള്ള ബാങ്കിംഗ് ഭീമന്‍മാര്‍ കൃത്യമായ ചൂഷണമാണ് ഉയര്‍ന്ന പലിശ ഈടാക്കുന്നതിലൂടെ ചെയ്യുന്നത് (അവരുടെ കൊമേഴ്സ്യല്‍ ലെന്‍ഡിംഗ് നിരക്ക് മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റ്‌ നിരക്കിനെക്കാള്‍ വളര കുരവാനെന്നോര്‍ക്കുക!). ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൈക്രോഫിനാന്‍സ് കമ്പനിയായ എസ്കെഎസിന്റെ കഥയും വ്യത്യസ്ഥമല്ല.

സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ നോക്കിയാല്‍ ലാഭേച്ഛിത സംഘടനകള്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് നവലിബറല്‍ വിപണി സിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ചാണെന്നും, ഗ്രൂപ്പ്‌ ലെന്‍ഡിംഗും മറ്റും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത് ഒരു ഇനിസ്റ്റിറ്റ്യൂഷന്‍ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വായ്പാ സമ്പ്രദായവുമാണെന്നു കാണാം. രണ്ടാമത്തേതിന്റെ മേന്മയാണ് ഗ്രാമീണ്‍ ബാങ്ക് മാതൃകയില്‍ നമുക്ക് കാണാന്‍ കഴിയുക. ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാല്‍, സാമൂഹിക ധാര്‍മിക സാമ്പത്തിക നയം വിപണി വ്യവസ്ഥക്കധിഷ്ഠിതമായ വിഭവ സമാഹരണത്തിന് വഴിമാറുമ്പോള്‍ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രശ്നങ്ങളാണ് മൈക്രോഫിനാന്‍സ് രംഗത്ത് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. ഇത് എസ്കെഎസ് പോലുള്ളവരുടെ നയത്തോടനുബന്ധിച്ച് കൂട്ടി വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിന്റെ പാത പിന്തുടരുന്ന വന്‍കിട ബാങ്കിംഗ് കുത്തകകള്‍ക്കും ലക്ഷ്യം മറിച്ചല്ല. നവലിബറല്‍ സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിന്റെ ലാഭക്കണ്ണുകള്‍ ദാരിദ്ര്യത്തെ ഒന്നടങ്കം കച്ചവടവത്കരിക്കുമ്പോള്‍, ദരിദ്രരുടെ നില കൂടുതല്‍ പരുങ്ങലിലായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന ചരിത്രപരമായ പാഠം നാം ഇനിയും കണ്ടില്ലെന്നു നടിക്കരുത്.

അതായത്, കൂട്ടുത്തരവാദിത്വത്തിന്റേയും സംരംഭകത്വ പ്രോത്സാഹനത്തിന്റേയും മറവില്‍, ഉയര്‍ന്ന പലിശ ഈടാക്കി ഗ്രാമീണ, ദരിദ്ര ഇന്ത്യയെ ഞെക്കിപിഴിഞ്ഞ് കൂടുതല്‍ ലാഭമുണ്ടാക്കുക എന്ന ലളിതമുതലാളിത്ത യുക്തിയാണ് നവമൈക്രോഫിനാന്‍സ് സ്ഥാപനങ്ങളേയും നയിക്കുന്നതെന്നു കാണാം. അവിടെ മൈക്രോഫിനാന്‍സിന്റെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യങ്ങളായ വിഭവസമാഹരണവും, തൊഴിലുത്പാദനവും പുറംപോക്കിലേക്ക് വലിച്ചെറിയപ്പെടുന്നു. പകരം, ലാഭവും, ഓഹരിവിപണിയും, ഐപിഒയും മറ്റും മൈക്രോക്രെഡിറ്റിംഗ് രംഗത്തെ ഭരിക്കുന്ന സ്ഥിതിവിശേഷം സംജാതമാകുന്നു. വ്യക്തികളുടെ ക്ഷേമം എന്ന വലിയ ബാനറുയര്‍ത്തി പിടിച്ചിട്ടാണ് ഈ ഇരട്ടചൂഷണം നടക്കുന്നതെന്നോര്‍ക്കണം. ചൂഷണത്തിന്റെ സ്ഥാപനവത്കരണം നവലിബറലിസത്തിന്റെ ആശയാടിത്തറയാണെന്ന സത്യം മനസിലാക്കിയാലേ, യഥാര്‍ത്ഥ പ്രശ്നങ്ങള്‍ മനസിലാക്കാന്‍ കഴിയൂ. അല്ലാതെ, ഇതു വെറും മൈക്രോ ക്രെഡിറ്റിംഗിന്റെ പരാജയമായി കേവലവത്കരിക്കതിരുക്കുക.

ലേഖകന്‍ ദില്ലി ജെഎന്‍യുവില്‍ ഗവേഷകനാണ്

CESP Farewell to Prof. Utsa Patnaik Part: 1 & 2

On October sixth of 2010, Centre for Economic Studies and Planning organized a farewell function to the great Indian economists such as Prof. Utsa Patnaik, Prof. Anjan Mukherji, and Prof. Prabhat Patnaik in Jawaharlal Nehru University.

I am glad to upload the greatest moments we CESP-ians spend with Prof. Utsa Patnaik in the eve of her retirement from the centre after a long standing 37 years of service. In her Journey she molded and scolded many whom are well placed in both academia and business world. The centre is in fact going to miss such a stalwart and obviously her illuminating lectures on political economy. I am placing the interview with Prof. Utsa Patnaik to send her message to the larger virtual readers. This post consists of two parts.

Part 1

Q. 1: Generations of students at the Centre for Economic Studies and Planning have attended your lectures on the "Political Economy of Development". Why do you think it is important for students of economics to study political economy?

Utsa: I myself decided to study economics rather than literature or history after leaving school, solely because I had already read parts of Karl Marx's Capital,and had read V I Lenin on philosophy which whetted my appetite for a rigorous training. I found that the theoretical framework of Marxism, in Particular dialectical and historical materialism, helped me best to understand the world around me; further this framework was reflexive in permitting its own critique. My criticl adherence to Marxism has been life long and has determined th perspective and choice of questions in my own doctoral research, in every course I have ever taught including "Political Economy of Development" and in every piece of research work I have ever undertaken.

'Political economy' is inseparable from both economic theory and from economic history. If you recollect my course was designed to look at the the historical trajectory of transition to industrialization in agriculture-predominant societies, taking the cases of Britain and Japan as the first industrializing nations in Europe and Asia. I started however by defining certain essential theoretical concepts in the classical tradition, namely economic surplus and its forms in different societies, and laid special stress on exploring the neglected question of colonial exploitation. thereby the course evolved over time into a radical critique of received theories including of classical economists like David Ricardo. I believe the specific problems of transition in contemporary societies including in India can best be analyzed by contrasting the very different conditions under which their transition is taking place, to that of the early industrializers who had forcible access to external markets and could 'export unemployment' to to use Keynes's term. Solving the unemployment problem domestically is the major challenge and this demands a growth strategy, which is not solely market-driven but is geared to our specific problems.

Q. 2: Why should Students of "Development Economics" study economic history?

Utsa: Not only students of 'development economics' but all economists should study economic history.

There is methodological problem in economics and in the social sciences generally, that the truth of theoretical propositions, or even the empirical behaviour of consumption, income distribution and so on, cannot be established though controlled experiment which is the method of verification of hypotheses available to the sciences. Mathematical simulations alone are not the answer since the realism of assumed values cannot be established. Economic history is therefore the only 'laboratory' of the social sciences. Those who do not study economic history always lack insight into economic processes, and are extremely prone to produce fallacious theories and to draw incorrect inferences with regard to contemporary developments, because they are quite innocent of any knowledge of how economic policies or exogenous shocks have impacted in the past to produce certain definite outcomes. In my view a person cannot be a truly competent economist without studying economic history - it is a necessary condition, though of course not a sufficient one.

Q. 3: As a major contributor to the "Mode of Production" debate of Indian agriculture in the 1970s, how do you assess the debate's impact on the understanding of Indian agriculture and policy formulation?

Utsa: The debate was basically between those who argued for the essentially non-changing nature of agrarian relations and the persistence of usury and 'semi-feudalism' as dominant features, and those who linked the observed ongoing changes in agrarian relations in a capitalist direction, to public policies like land reforms and the radically changed, expansionary macroeconomic scenario after Independence. With the latter perspective which I articulated and with which some though not all participants agreed, it was possible also later to analyze the retrogression of agriculture and the revival of rentierism and usury, when the expansionary policies changed to public expenditure contraction and income-deflating measures under neo-liberal reforms. Policy formulation has not been influenced since those who formulate policy generally do not read such debates.

Q. 4: You have been a consistent critic of the post-1991 economic policies of the Indian Government, particularly in regard to agriculture. What is the essence of your critique?

Utsa: As indicated above, the critique follows from a study of economic history and in particular the specific character of public policies implemented by the state, which in turn reflects the ruling hegemonic set of ideas. A study of the conditions leading to the 1920s - 1930s Great Depression tells us that financial interests which dominated public policy then, consistently favoured and implemented public expenditure deflation and 'balanced budgets' as a misconceived solution to external imbalance, which in fact worsened the situation and led the world capitalist system into a deflationary spiral of contracting output and trade, inflicting the misery of unemployment and hunger on millions of people. A 'converse fallacy of accident' underlay the theories of finance, for a specific premise of full employment was adopted and then a general inference was improperly drawn that public expenditure cuts were appropriate even when unemployment actually prevailed namely even when the premise was not true.

In India after Independence owing to the progressive pressures released by the national movement, the state followed strongly expansionary policies and directly invested in development while protecting vulnerable petty producers from the world market. It was recognized that improvement in the material well-being of the people required such positive intervention. While poverty was not reduced significantly except in ne or two states, neither did poverty and inequality grow significantly.

With the world re-ascendancy of financial interests however there was a complete reversal of these earlier policies. The deliberate imposition of public expenditure deflation and free trade since 1991, in the light of historical experience were bound to affect mass welfare adversely by raising unemployment, lowering incomes and exposing petty producers to global price volatility. 'Development' has been redefined to mean an enclave development benefiting a minority of the population fast enriching itself, whose needs are increasingly serviced by the majority. I have argued that there is an anti-humanist rationale to the income-deflating policies which have been deliberately followed: in a world of limited land and energy resources as open frontiers disappear, mass demand deflation releases more energy and other primary resources for the use of the well-to-do, the global and local rich, at the expense of the already poor. We find that just as was the case in trade liberalized India before Independence, food grains output and availability per head has gone down since 1991 with the current level falling below that of even the least-developed countries. Poverty, properly measured by keeping the standard of measurement invariant, has risen quite sharply over the period of neo-liberal economic reforms.



The interview continues... (see part 2)

Part 2


Q. 5: Why are 60 million tons of food grains rotting in Food Corporation of India godowns today even as crores of Indians go hungry?

Utsa: As explained in the previous answer India has seen contraction of aggregate demand under neo-liberal policies, operating through several routes: directly as public expenditure was reduced thus raising unemployment, and also as with falling public investment the gorwth rate in agriculature slowed markedly thus lowering farmer incomes. there was also significant pricing out of poor consumers from the public distribution system as targeting was introduced, and pauperization of cash crop producers facing price declines with freer trade. There was an earlier episode of build-up of massive food stocks to 64 million tonnes, by 2002-03.

Unsold stocks can build up when output is expanding faster than demand, but they can also build up when demand is falling faster than output. Since per capita output has been falling, the answer to stocks build-up lies in an even faster rate of fall of per head demand. The immediate episode of cumulative addition to stocks, which started from 2007 is the result of a new round of demand deflation - in a combination of reduced real earnings among small producers in the export sector which has been hit by global recession, erosion of real wages and real incomes especially in the unorganized sector through high food price inflation, and declining farmer incomes in a drought year. 2008 saw the largest private grain exports ever and very large addition to stocks reducing domestic supply/demand to below the level n even the least developed countries. The government economists however have always interpreted stocks build up as 'too much output' and not a 'too little demand'. So they do not take adequate steps for reviving mass demand, do not restrict grain exports in time, and refuse to remove the artificial barriers to distribution entailed in targeting the population with their wrong poverty estimates. They are paving the way for a revival of right wing political forces capitalizing on distress.

Q. 6: What are the problems with the official poverty estimation methodologies?

Utsa: There is only one basic and serious problem with official estimation which gives rise to all other problems, namely the standard against which powerty is being measured is not kept constant over time or space. So successive poverty estimates cannot be compared, o valid inference can be drawn regarding the direction of change and official claims of poverty reduction are not true. Take an example: If we are told that the percentage of failed students in a school has declined sharply from 30 to 10 between 1973 and 2005, so we infer that academic performance has 'improved' for we take it for granted that the pass mark must be unchanged to allow such a comparison. But then we find out that in fact the pass mark has been steadily lowered over time, from say 50 out of 100 in 1973 to 25 out of 10 in 2005. By the latter date, say two fifths of students could not reach the original 50 percent pass mark and this figure exceeds the schools' failure percentage in 1973. It is clear the inference of academic 'improvement' is not true, rather the opposite inference of worsening is true.

Similarly in official poverty estimates a certain standard was set in the initial year that those persons were to be considered 'non-poor' who through their MPCE (monthly per capita expenditure) on all goods and services, could obtain at least 2400 calories in urban areas, and these MPCEs were the 'poverty lines'. But for all later years the standard was steadily lowered as a consequence of changing the definition of poverty line so as to de-link it from the requirement of the initial standard being satisfied.

Just as the definition of a student 'passing the examination' in 2005 is changed from one who has at least 50 marks to one who has at least 25 marks, the definition of a rural/urban person who is 'non-poor' is effectively changed from one who could afford at least 2400/2100 calories to one who can afford 1820/1795 calories. It is obvious that comparison over time is not valid. All that the Tendulkar committee has done now is to raise as it were the 'pass mark' from 25 to 30 from 1820 calories to 1930 calories, and for rural areas alone). The basic methodological error remains since lowering the 'pass mark' from this new level (lowering the calories intake at the official poverty line) will continue in future estimates.

A further complication is that the standard has not been lowered uniformly but at different rates in different states introducing non-comparability of states at any given point of time. Suppose between 1973 and 2005 the pass mark in economics is lowered from 50 to 20 but the pass mark in history is lowered from 50 to 40. The percentage of official 'failures' in history by 2005 is much higher than in economics and it is inferred that economics has performed better. But in fact the true failure rate (persons unable to reach 50 marks in 2005) is higher in economics than in history. Similarly the ranking of the states by official poverty levels does not reflect the actual ranking since for example in Andhra Pradesh with 11 percent rural 'poor' the nutritional standard at the official state poverty line is 1600 calories per day campared to 2010 calories per day at the much higher official poverty line in Orissa which gives 47 percent officially 'poor'. The true ranking is the opposite.

There is a serious question of ethics among academics and those in public life raised by the poverty estimation issue. A school's funding may depend on academic performance and its teachers may wish to claim improvement, but to do so by lowering the pass mark means that its teachers are intellectually dishonest and do not deserve the teach anyone. The state and its functionaries may wish to claim improvement in the poverty situation to justify current public policies, but to do so by changing the definition such that the standard against which poverty is measure is continuously lowered, and to continue with this method without any reference to the criticisms raised and even after the problem of non-comparability has been pointed out, is intellectual dishonesty amounting to apologetics.

Q. 7: When you look back at the last four decades of your teaching and supervising students at CESP, how do you view the role and legacy of the Centre?

Utsa: Our initial aim when the Centre was founded has not perhaps been fully realized but progressed in achieving the aim has been significant. The aim was to imbue students with a sense of the excitement of the discipline, which deals with the most basic questions that a society faces. Rigour in theoretical analysis and meticulous empirical work were stressed. The colonized mind persists long after formal political Independence and to impart a sense of analytic distance from hegemonic and not always correct theories, we sought to teach the historical and societal context of the formation of these theories. There was a strong focus on the analysis of the Indian economy looked at in the context of global changes. Above al we asked students to think for themselves. As our students have become teachers they have tried to pass on these values. I believe the Centre has contributed to the evolution of a rigorous, critical and progressive intellectual atmosphere in this University and the academic world at large. But as always there is a great deal of scope for improvement.

Q. 8: What is your message to the researchers in the field of economics today?

Utsa: Being asked to give a 'message' gives one a feeling of imminent departure for the next world. As I hope to be around for quite some time I would be happy to discuss specific issues with researchers.



The interview with Prof. Utsa Patnaik ends.

മത്സരത്തിന്റെ മൂല്യ ബോധം

മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ജീവനാഡിയാണ് മത്സരം. മത്സരം ക്രയവിക്രയങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമത വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നുവെന്നതും, മത്സരോത്സുകമായ സാഹചര്യത്തില്‍ വിപണി നീതിപൂര്‍വകമായി പെരുമാറുന്നുവെന്നതും പൊതുവെ വലതുപക്ഷ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ വാദമാണ്. എന്നാല്‍, സത്യത്തില്‍ എന്താണ് മത്സരത്തിന്റെ മൂല്യബോധം? ഈ വഴിക്കു ചിന്തിക്കുമ്പോള്‍ ഉയര്‍ന്നു വന്നേക്കാവുന്ന ഏതാനും ചോദ്യങ്ങള്‍ നമുക്കു പരിശോധിക്കാം. അവ എങ്ങിനെ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ തന്നെ സൈദ്ധാന്തിക പ്രശ്നമാമായി മാറുന്നു എന്നും ചുരുക്കത്തില്‍ കാണാം.

ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം മത്സരങ്ങള്‍ തുല്യരായവര്‍ തമ്മിലാണോ നടക്കുന്നത് എന്നതാണ്. എങ്ങനെയാണ് തുല്യര്‍ എന്ന ആശയവും മത്സരവും ചിലപ്പോള്‍ കണ്ണ് തള്ളിക്കുന്ന തരത്തില്‍ നമ്മെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നത്? ഇതിന്റെ മറുവശത്തെക്കുറിച്ചാണ് രണ്ടാമത്തെ ചോദ്യം. തുല്യതയല്ല, അസമത്വമാണ് സാധാരണ മത്സരത്തെ നിര്‍ണയിക്കുന്നതെങ്കില്‍ അതെങ്ങിനെയാണ്, വലതുപക്ഷ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ വാദിക്കുന്നതു പോലെ, കാര്യക്ഷമതയും ഏവര്‍ക്കും അവസരങ്ങളും നേടിയെടുക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്നത്?
അസമത്വബന്ധിതമായ ഒരാശയം എങ്ങനെയാണ് ഒരു ശാസ്ത്രശാഖയുടെ അലംഘനീയമായ ആക്സിയമായി മാറുന്നത് എന്നതാണ് മറ്റൊരു ചോദ്യം. മേല്പറഞ്ഞ ചോദ്യങ്ങളുടെ വിസ്താരം മത്സരത്തിന്റെ മൂല്യബോധത്തെ മനസ്സിലാക്കാന്‍ നമ്മെ സഹായിക്കും.

തുല്യതയും മത്സരവും
സഹസ്രാബ്ദങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പ് ഒളിമ്പ്യയയില്‍ മത്സരങ്ങള്‍ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നതായി നമുക്കെല്ലാവര്‍ക്കും അറിയാം. അന്നത്തെ പ്രധാന ഇനം ഒട്ടമല്സരമായിരുന്നു. മത്സരം എന്ന ആശയം തന്നെ അന്ന്‍ ഉടലെടുക്കുന്നത് തുല്യത ഇല്ലാത്തവരുടെ തുല്യതയിലെക്കുള്ള ദൂരം മനസ്സിലാക്കാനായിരിക്കുമെന്നു വെറുതെ ഊഹിക്കാം. കാരണം ‘എ’ യും ‘ബി’ യും തുല്യരാണെങ്കില്‍, ഓട്ടം തുടങ്ങുമ്പോള്‍ ഒരുമിച്ചാണ് തുടങ്ങിയതെങ്കില്‍ അവസാനിക്കുന്നതും ഒരുമിച്ചായിരിക്കും. ലോജിക്കലി ‘എ’ ‘ബി’ക്കു തുല്യമാണെങ്കില്‍ ‘ബി’യുടെ സവിശേഷതകളെല്ലാം ‘എ’ക്കുണ്ടായിരിക്കും. അങ്ങനെയാണെങ്കില്‍ ‘എ’ യും ‘ബി’ യും തുല്യരാണ്. ഈ അവസ്ഥയില്‍ ‘എ’ക്കു ‘ബി’യേയോ മറിച്ചോ പരാജയപ്പെടുത്താന്‍ കഴിയില്ല. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തില്‍ കാര്യക്ഷമതയുടെ മാനദണ്ഡമായ ‘പാരറ്റോ എഫിഷന്സി’യുടെ വീക്ഷണതിലാണെങ്കില്‍ പോലും ‘എ’യോ, ‘ബി’യോ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നില്ല (തന്നിരിക്കുന്ന ഒരു വിതരണ സമ്പ്രദായം കാര്യക്ഷമമാണെങ്കില്‍ പുനര്‍വിതരണത്തിലൂടെ ‘എ’യുടെ മെച്ചപ്പെടല്‍ ‘ബി’യെ മോശമാക്കാതെ അസാധ്യമാണ് (Vilfredo Pareto, 1896) എന്നതാണ് പരെറ്റോ എഫിഷന്സി). ഇവിടെ എ യും ബി യും ഒരു തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗ്രൂപ്പിലെ മക്സിമല്‍ എലെമെന്റ്സ് ആണ്. അതായത് എ യുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കല്‍ ബി യുടെ ഒഴിവാക്കലാണ്. ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കണമെങ്കില്‍ എ, ബി യെകാളും മെച്ചപ്പെട്ടതായിരിക്കണം. എന്നാല്‍ തുല്യരാണെങ്കില്‍ ഇവരില്‍ ആരും മറ്റേയാളേക്കാള്‍ മെച്ചമല്ല. അവര്‍ രണ്ടും തെരഞ്ഞെടുക്കപെടേണ്ടവരാണ്.

ഓട്ട കണക്ക് അവതരിപ്പിച്ചതിന്റെ ഉത്തരം ലളിതം — മത്സരത്തില്‍ രണ്ടുപേര്‍ തുല്യരാണെങ്കില്‍ മത്സരം നടക്കുന്നില്ല; അഥവാ നടന്നാല്‍ അതില്‍ വിജയികളോ പരാജിതരോ ഇല്ല. ഈ അവസ്ഥയില്‍ പൂര്‍ണമായും മത്സരസിദ്ധാന്തത്തിലെ ഒന്നാമത്തെ തൂവല്‍ പറിച്ചു മാറ്റാം. കാരണം മത്സരത്തിന്റെ ഫലം മത്സരം നടക്കാത്ത സാഹചര്യത്തെക്കാളും മെച്ചമല്ലാത്ത സ്ഥിതിക്ക് യുക്തിയുള്ള മനുഷ്യര്‍ മത്സരത്തിനു മുന്‍പും പിന്പുമുള്ള അവസ്ഥയില്‍ ഇന്റിഫറന്റായിരിക്കും. മത്സരത്തില്‍ ചെലവ് കൂട്ടിചേര്‍ത്താല്‍ മത്സരം നടക്കാത്ത സാഹചര്യത്തെ പാരറ്റോ എഫിഷന്റ്റ് ആയി കാണാം. മത്സര സിദ്ധാന്തത്തിലെ പ്രധാനമായ അവ്യക്തതയായ ‘തുല്യരുടെ മത്സരം’ എന്ന ആശയത്തെ പൂര്‍ണമായും ഇത് തള്ളിക്കളയുന്നു.

അസമത്വവും മത്സരവും
സമത്വമെന്ന ആശയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ മത്സരം സംഘടിപ്പിക്കാന്‍ സാധ്യമല്ലാ എങ്കില്‍ നമുക്ക് മുന്നിലുള്ളത് അസമത്വം മാത്രമാണ്. അതായത്, ഒരു മത്സരം കണ്ടെത്തുന്നത് എ, ബിയില്‍ നിന്നും എങ്ങിനെ വ്യത്യസ്തയാണെന്നാണ്. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ (പ്രത്യേകിച്ചും നിയോ ക്ലാസിക്കല്‍ ഇക്കണോമിക്സിന്റെ ‍) കാതലായ കിടമത്സരം എന്ന സങ്കല്പം തന്നെ ശക്തരായവരെ ഉത്പാദനത്തില്‍ നിലനിര്‍ത്തുകയും അശക്തരെ പുറത്താക്കുകയും (അര്‍ഹതയുള്ളവരുടെ അതിജീവനം) എന്ന ബോധനമാണ്. ഇനി ഉപഭോഗത്തിന്റെ ഘടന പരിശോധിച്ചാലും കഴിവുള്ള (വാങ്ങാനുള്ള കഴിവും മനസുമുള്ളവര്‍‍)വര്‍ മാത്രം ഉപഭോഗം നടത്തുകയും അല്ലാത്തവര്‍ പുറത്താക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന വ്യവസ്ഥ. ഇനി കഴിവിന്റെ തുലനം നടത്തിയാല്‍, വീണ്ടും നമുക്ക് ലോജിക്കിന്റെ സഹായം തേടാം. കമ്പോളത്തില്‍ വരുന്ന ഉത്പന്നത്തിന്റെ അളവു പോലുമറിയാത്ത ഒരു ഉപഭോക്താവിന് എങ്ങിനെയാണ് യഥാര്‍ത്ഥ വിലയെ കുറിച്ചുള്ള വിവരം ലഭ്യമാകുക? അതായത് റിസര്‍വേഷന്‍ വില പോലും (ഒരുത്പന്നത്തിന് ഉപഭോക്താവ് നല്‍കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വില) അവള്‍ക്ക് അവ്യക്തമായിരിക്കും. ഈ അവ്യക്തതയുടെ ഫലം പലപോഴും വിലനിര്‍ണയത്തിന്റെ കുത്തകവത്കരണമാണ്. മൊണോപ്പളി പ്രൈസ്, അഥവാ കുത്തകവിലയാണ് പല ഉപഭോക്താക്കളും സ്വതന്ത്ര വിപണിയില്‍ ഉത്പന്നങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കുന്നത്.

സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തില്‍ അറുപതുകളിലും എഴുപതുകളിലും ഉണ്ടായ ഇന്‍ഫര്‍മേഷന്‍ ഇക്കണോമിക്സിന്റെ വളര്‍ച്ച യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഓര്‍ത്തഡോക്സ് നിയോ ക്ലാസിക്കല്‍ (Marshallian Price Theory) ഇക്കണോമിക്സിന്റെ പുനര്‍വായനയാണ്. ഇതുപ്രകാരം കമ്പോളത്തിന്റെ വില നിലവാരം വിവരങ്ങളുടെ തുല്യമായ വിതരണം (information symmetry) സാധ്യമാക്കാതെ ഉപഭോക്താവ് അറിയുന്നില്ല. അതിനാല്‍ ഉപഭോക്താക്കള്‍ അവരുടെ കഴിവിനനുസൃതമായ റിസര്‍വേഷന്‍ പ്രൈസ് എന്ന് കരുതുന്നത് കമ്പോളത്തിന്റേതല്ല. കമ്പോളത്തിന് മാത്രമായി ഒരു സന്തുലിത വില (competitive equilibrium price), വിവരങ്ങളുടെ അതുല്യമായ വിതരണാവസ്ഥയില്‍ സാധ്യമല്ല; പ്രത്യേകിച്ചും ഒരു മത്സര കമ്പോള വ്യവസ്ഥയില്‍ സാധ്യമല്ല. ഈ സാഹചര്യത്തില്‍ ഇന്‍ഫര്‍മേഷന്‍ സിമ്മട്രിയുടെ വെളിച്ചത്തില്‍ മാത്രമേ ഉല്പാദകര്‍ക്ക് പോലും മത്സര വില എന്ന മിത്ത് അവലംബിക്കാനാകൂ. എന്നാല്‍ ഉത്പാദന ഉപാധികളുടെ വിതരണവും അതുപയോഗിക്കുന്ന സാങ്കേതികത്വവും (കാപിറ്റല്‍ – ലേബര്‍ – റിസോര്‍സ് കോമ്പോസിഷന്‍) വ്യത്യസ്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാല്‍ റിസര്‍വേഷന്‍ പ്രൈസ് തിയറി പറയുന്നതു പോലെ സിംഗിള്‍ പോയിന്റ്‌ പ്രൈസ് ആയിരിക്കില്ല കമ്പോളത്തിലുണ്ടായിരിക്കുക. സിംഗിള്‍ പോയിന്റ്‌ പ്രൈസ് നിര്‍ണയിക്കുന്നത് സീമന്ത ചെലവും സീമന്ത വരുമാനവും തുല്യമാകുന്ന ബിന്ദുവിലാണ് (MC = MR). പകരം കിംഗി പ്രൈസ് ആയിരിക്കും (ഇതൊരു കൂട്ടം വിലകളുടെ റേഞ്ച് ആണ്. അവിടെ അതുല്യമായ വിവര വിതരണത്താല്‍ MC യും MR ഉം തുല്യമാകണമെന്നില്ല. ആയതിനാല്‍ വിലയെപ്പോഴും ഒരു റേഞ്ചിനുള്ളില്‍ കുടിങ്ങിയിട്ടാണ്. അത് മത്സര വില പറയുന്നത് പോലെ ഫ്ലെക്സിബിള്‍ അല്ല. ഇത് മത്സര സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രൈസ് അല്ലതാനും. അസമത്വപരമായ ഈ ഉത്പാദക-ഉപഭോക്തൃ സംഗമം മത്സരമായ് കണ്ടാല്‍ എങ്ങനെയാണ് കാര്യക്ഷമതയും, സമത്വവും സാധ്യമാകുന്നത്?

***
മുകളിലത്തെ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തില്‍ മത്സരത്തിന്റെ നീതിശാസ്ത്രം തേടിയാല്‍ എന്തുത്തരമായിരിക്കും ലഭിക്കുക? സമത്വധിഷ്ടിത സാഹചര്യത്തില്‍ നടക്കാത്തതും, അസമത്വ സാഹചര്യങ്ങളില്‍ നടക്കുന്നതുമായ ഒരു പ്രവര്‍ത്തനം സമത്വം സൃഷ്ടിക്കുമെന്നും അത് കാര്യക്ഷമതയുണ്ടാക്കുമെന്നും ഉറക്കെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ അജന്‍ഡയെന്താണ്? ഉത്തരം ഒന്നു മാത്രം, അസമത്വം കാര്യക്ഷമാമാണെന്ന നീതി ബോധമാണ് മത്സരത്തിന്റെ മൂല്യബോധം.

സിദ്ദിഖ് റാബിയത്ത്

ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റു സര്‍വകലാശാല

പ്രാവുകള്‍

പറന്നിറങ്ങി പാലയിന്‍ ചില്ലയില്‍
പ്രണയിയാം രണ്ട് യൗവ്വന പക്ഷികള്‍
പിറ്പിറുത് ലീലകള്‍ രസിച്ചവര്‍
പറഞ്ഞു കൂട്ടര്‍ അവര്‍ മാട പ്രാവുകള്‍

ചിരിച്ചും കുറുകിയും ചില്ലകള്‍ തോറും
ചില പകലുകള്‍ മാത്രം ചിതറി ഇരുന്നവര്‍
ചന്തമാം ഭാവത്തിന്റെ മൂര്‍തമാം പ്രതീകമായ്
ചാരത്ത് ആമരത്തിന്റെ ചില്ലയില്‍ വസിച്ചവര്‍

ശിശിരം മറച്ചയീ അര്കനിന്‍ തീഷ്ണത
ശകുനമായ് കണ്ടു പ്രേമത്തിന്‍ അലകളെ
ശീതനെ തുരത്തിയ ഗ്രീഷ്മത്തിന്‍ വരവിലും
ശര്മയായ് കമിതാക്കള്‍ പാലയിന്‍ ചില്ലയില്‍

വീരനാം വെയിലിന്റെ വരവ് വറുതിയായ്
വേഷമിന്നഴിക്കുമോ പ്രണയം പങ്കിട്ടവര്‍?
വറ്റിയ ഉണര്‍വിലും തീവ്രമായ് കാമിച്ചവര്‍
വര്‍ഷമായ് തഴുകിയാ കാലത്തിന്‍ ജനയ്താവ്

സിദ്ദിക്ക്

ദില്ലിയിലെ മഴ

അലക്ഷ്യമായ് വര്ഷം നീങ്ങുന്ന ഉത്തരേന്ത്യ
മണ്ണും ജീവങ്ങളും വരണ്ടു ജീവിച്ചു
പൊള്ളുന്ന വേനലില്‍ വരളുന്ന ത്വക്കിന്
ശമനിയായ് ചിതറിവീണ തുള്ളികള്‍

മരാസ്മസ് ബാധിച്ച തോലുകളില്‍
ഉണര്‍വിന്റെ ഉള്‍വിളി ഉണര്‍ത്തി
ദില്ലിയില്‍ മഴ യാത്രയിലെ ഇടവേളയായ് പെയ്തു
ചരിത്രം ആവര്‍ത്തിക്കില്ലെന്ന മട്ടോടെ

ശാന്തമായ് പരാതിയില്ലാതെ കണ്ണീരൊഴുക്കി
അവിശ്വാസം തെളിയിച്ചു കണ്‍കളില്‍
ദില്ലി നഗരത്തെ ധന്ന്യമാക്കി മണ്ണിനെ നനച്ച്
സുകൃതമായ് നീങ്ങിയവല്‍

ഉണ്മാദിയും ചിലപ്പോള്‍ പതുങ്ങി എത്തും മോഷ്ട്ടാവായ്
വീടും കാടും കയറിയിറങ്ങി
ഒരിടത്ത് പച്ചവിരിച്ചു മറിടത്ത് അസ്വസ്ഥത പരത്തി
ഒരു കുഞ്ഞായ് കൂത്താടി

അവളുടെ ഇടവേള പ്രതീക്ഷിച്ചില്ല ആഗ്രഹിച്ചില്ല
എന്നാലും വന്നു, വേദി നിറഞ്ഞു
നഗരത്തിന്‍ കൊഴുപ്പിന്നവല്‍ അപ്രിയമെങ്കിലും
മരാസ്മസ് ബാധിച്ചവരുടെ വരണ്ട കണ്ണുകള്‍ തിളങ്ങി

സിദ്ദിക്ക്

മഴ/ദുഃഖം

അമ്മയാം ഹൃദയം ചിന്നിച്ചിതറി
നോവിന്‍ കരച്ചില്‍ ഉയര്ന്നനേരം
മൃതിയുടെ ഞെരക്കം, പിടച്ചില്‍
വജ്രായുധത്തിന്‍ മുഴക്കമായ് വിണ്ണില്‍

കരിയായ് വിതറി നീ വിതുമ്പി
കണ്ണീരായ് നിനവിന്റെ തുടിപ്പായ്
തുളുമ്പി വീഴുന്ന ജലകണങ്ങള്‍
വാര്‍ന്നൊഴുകി അലിയിച്ചു കറുപ്പിനെ

കുളിരായ് തരുക്കളിന്‍ ഹൃദയം നനച്ചു
മൃതിയെ തടഞ്ഞൊരു സന്ജീവനിയായ്
കണ്ണീരിന്‍ ഉപ്പ് രസം ജീവനത്തിന്‍
ഉത്തെജമായ്, കുളിരായ് ച്ചുംബിച്ചുനര്‍ത്തി

നിര്‍ത്താതെ നീരൊഴുക്ക് എന്നും
ഉണര്‍വിന്‍ ഉണ്മത്തമാം കിനാവ് -
തുടിപ്പിച്ചകന്ന് വിലയമാം ബാഷ്പം!
വരണ്ട് പോകുന്ന പൊയ്കയായ് വാനം!

"ഈ" മുറിമാറ്റം

ഈ കവിത എഴുതാന്‍ ഉണ്ടായ സാഹചര്യം! അല്ലെങ്കില്‍ ഇത് അപൂര്നമാകും.
ഞാന്‍ ജെ എന്‍ യു വില്‍ പഠിക്കുമ്പോള്‍ ബ്രഹ്മപുത്ര ഹോസ്റ്റലില്‍ എനിക്ക് മുരികിട്ടി റൂം നമ്പര്‍ ഇരുപത്തി ഒന്‍പതു (ഈ) എന്നാല്‍ ഏകദേശം ഒരുവര്‍ഷക്കലതോളം അതിലെ എന്റെ താമസം എനിക്ക് നല്‍കിയത് പൊടിപടലങ്ങളുടെ മെത്ത യും ചെറു ജീവികളുടെ കൂട്ടുമാണ്‌. ഇതില്‍ നിന്നുള്ളൊരു ഒളിച്ചോട്ടമാണ് 232 (E)

പൊടി പടലങ്ങള്‍ പൂക്കളായ് വേനലില്‍
പെയ്തിറങ്ങി കനത്തൊരു പൊടിപ്പുതപ്പായ്
അലര്‍ജിയില്‍ നിന്നൊരു നെട്ടോട്ടമായ്
കൂടാം ഇരുപത്തി ഒന്‍പത് എസ്ടന്ഷനില്‍

ഡിസംബറിന്‍ കുളിരില്‍ കൂകിവിറക്കുന്നു
കഴിഞ്ഞില്ല കഴിയാന്‍ നിലമുറിയിന്‍ തണുപ്പില്‍
കൊതിച്ചു തണുപ്പില്‍ നിന്നൊരു മുറി മാറ്റത്തിനായ്‌
കേണു മാറുവാന്‍ കെയര്‍ ടെക്കരിന്‍ മുന്നില്‍

ചിരിയായ് മറുപടി ജനുവരിയിലെന്നുടെ
കഷ്ടതകള്‍ക്ക് പ്രമോഷന്‍ നിലമുകളില്‍
തപ്പി മുറികള്‍ പല നിലകളില്‍ എന്നും
മെച്ചം തിരഞ്ഞു 'ഒള്ടിലും' 'ഈ' യിലും

കൊത്തി വലിക്കും ജനുവരി വാരത്തില്‍
കൈപ്പറ്റി 'ഈ' ഇരുന്നൂറ്റി മുപ്പത്തി രണ്ട്
കിഴക്കില്‍ തുറക്കും ജനല്‍ പഴുതിലൂടെ
അര്‍ക്കന്‍ കടാക്ഷിച്ചുണര്‍ത്തി വെളുപ്പില്‍

ഗ്രീഷ്മം ശൈവ ഭാവമായ് ചിതറി
പാലയും കൊന്നയും മന്ജാടിയും മറ്റും
പാടൊന്നു മില്ലാതെ തണലായ്‌ നിന്നു
ആനന്ദമായ് ആ വേനലിന്‍ നീറ്റല്‍

വര്‍ഷമപ്പോള്‍ തുറന്നു വാതില്‍
ഇറ്റിറ്റു വീണു ധരണി തന്‍ മാറില്‍
കാല ചക്രത്തിന്‍ വിശേഷങ്ങലോന്നായ്
ഹൃദയം തുറന്നു ഇരുനൂറ്റി മുപ്പതിരണ്ടില്‍

സിദ്ദിക്ക്